دوره زیست کلاس دوازدهم تجربی
در متوسطه دوم, رشته تجربی, پایه دوازدهم (تجربی)درباره این دوره
زیست‌شناسی دوازدهم یکی از مفهومی‌ترین بخش‌های زیست دوره متوسطه است؛ جایی که دانش‌آموز وارد دنیای اطلاعات وراثتی، بیان ژن، انتقال صفات و تغییرات ژنتیکی می‌شود و بسیاری از مطالب سال‌های قبل در قالب سوالات ترکیبی دوباره به کار گرفته می‌شوند.
در این دوره هدف فقط حفظ مراحل همانندسازی، رونویسی یا ترجمه نیست؛ بلکه تلاش می‌کنیم بفهمیم اطلاعات چگونه در یاخته ذخیره می‌شود، چگونه خوانده و بیان می‌شود و تغییر در هر مرحله چه پیامدی می‌تواند داشته باشد.
متن، شکل‌ها، نمودارها و مسائل ژنتیک در کنار یکدیگر تحلیل می‌شوند تا دانش‌آموز بتواند میان مباحث دوازدهم و مفاهیم زیست دهم و یازدهم ارتباط برقرار کند و برای سوالات چندمرحله‌ای و ترکیبی آمادگی بیشتری داشته باشد.
ساختار مولکول‌های حامل اطلاعات وراثتی، ارتباط اجزای آن‌ها و نحوه سازمان‌یافتگی اطلاعات ژنتیکی را بررسی می‌کنید تا پایه لازم برای درک فرایندهای بعدی شکل بگیرد.
مراحل همانندسازی، نقش آنزیم‌ها و نحوه حفظ اطلاعات ژنتیکی هنگام تقسیم یاخته را به‌صورت فرایندی بررسی می‌کنید و یاد می‌گیرید تغییر در هر بخش چه اثری بر محصول نهایی دارد.
بررسی می‌کنید چگونه بخشی از اطلاعات DNA به RNA منتقل می‌شود و ارتباط میان رشته الگو، توالی نوکلئوتیدها و محصول رونویسی را مرحله‌به‌مرحله تحلیل می‌کنید.
نقش RNAهای مختلف، ریبوزوم، رمزهای ژنتیکی و آمینواسیدها را بررسی می‌کنید تا مسیر تبدیل اطلاعات ژنتیکی به پروتئین را به‌صورت یک فرایند منسجم ببینید.
یاد می‌گیرید وجود یک ژن به معنای فعالیت دائمی آن نیست و بررسی می‌کنید یاخته‌ها چگونه بیان برخی ژن‌ها را متناسب با شرایط کنترل می‌کنند.
اصول وراثت و نحوه انتقال ویژگی‌ها میان نسل‌ها را تحلیل می‌کنید و با استفاده از اطلاعات والدین و فرزندان، الگوهای وراثتی را در مسائل مختلف بررسی می‌کنید.
انواع تغییرات در ماده وراثتی و پیامدهای احتمالی آن‌ها را بررسی می‌کنید و یاد می‌گیرید چگونه تغییر در DNA می‌تواند بر RNA، پروتئین و در نهایت ویژگی جاندار اثر بگذارد.
با کاربرد دانش ژنتیک و مولکولی در فناوری زیستی آشنا می‌شوید و ارتباط میان دست‌کاری ماده وراثتی، تولید محصولات زیستی و کاربردهای علمی آن را بررسی می‌کنید.
برخی فرایندهای مرتبط با رشد و پاسخ گیاهان به شرایط محیطی را در ارتباط با مفاهیم تنظیم و پیام‌رسانی بررسی می‌کنید و آن‌ها را با مباحث گیاهی سال‌های قبل پیوند می‌دهید.
یکی از مهم‌ترین زنجیره‌های مفهومی این پایه، ارتباط میان DNA، RNA، پروتئین و صفات جاندار است. در دوره این مراحل جدا از هم آموزش داده نمی‌شوند، بلکه بررسی می‌کنیم تغییر در هر مرحله چگونه می‌تواند مراحل بعدی را تحت تأثیر قرار دهد.
این نوع نگاه برای تحلیل سوالاتی که جهش، بیان ژن و عملکرد پروتئین را با یکدیگر ترکیب می‌کنند اهمیت زیادی دارد.
در مسائل ژنتیک، قبل از محاسبه باید نوع وراثت، اطلاعات قطعی مسئله و رابطه میان افراد مشخص شود. در دوره مسائل به مراحل کوچک‌تر تقسیم می‌شوند تا دانش‌آموز بداند از کدام داده شروع کند و چگونه احتمال‌ها را بررسی کند.
هدف این است که حل مسئله به مجموعه‌ای از الگوریتم‌های قابل فهم تبدیل شود، نه فرمول‌هایی که فقط برای یک تیپ سؤال کاربرد دارند.
شکل‌های زیست دوازدهم اغلب چند مرحله از یک فرایند را هم‌زمان نمایش می‌دهند. تمرین می‌کنید جهت فرایند، مولکول‌های درگیر، تفاوت مراحل و اطلاعاتی را که مستقیماً در متن نوشته نشده‌اند از تصویر استخراج کنید.
موضوعاتی مانند یاخته، تقسیم یاخته، تولیدمثل، پروتئین‌ها و تنظیم فعالیت‌های بدن در پایه‌های قبل مطرح شده‌اند و در زیست دوازدهم دوباره در سطح مولکولی یا ژنتیکی دیده می‌شوند. این ارتباط‌ها در دوره مشخص می‌شوند تا سوالات چندپایه قابل تحلیل‌تر شوند.
رویکرد دوره بر فهم فرایند، تحلیل رابطه‌ها و ترکیب مطالب استوار است. متن کتاب، شکل‌ها و مسائل به‌صورت جداگانه دیده نمی‌شوند و تلاش می‌شود هر نکته در جایگاه خود در شبکه مفهومی زیست قرار بگیرد.
این روش کمک می‌کند دانش‌آموز در مواجهه با سوال جدید به‌جای جست‌وجوی یک جمله حفظ‌شده، از ارتباط میان دانسته‌ها برای تحلیل گزینه‌ها استفاده کند.
